Ljótt mistak í tinginum

Royndi at fáa hendingina í løgtinginum í gjár at sodna í nátt, og tað gekk nøkulunda.
Forkláringarnar kunnu vera mangar, burturforkláringarnar fleiri, men eftir stendur, at eitt uppskot um yvirtøkur fall við 2. viðgerð, og tað hevði tað ikki gjørt, um fýra tjóðveldisfólk høvdu møtt á løgtingsfundi.
Vit mugu viðganga, at hetta var eitt álvarsamt mistak.
Sjálvandi skulu tey, sum velja tjóðveldi, vita, at vit taka arbeiðið í álvara og sjálvandi skulu vit atkvøða fyri hvørjum einasta stigi á sjálvsstýrisleið.
Tá tað er sagt, so er kortini ein uggi í hesum, at vit mistu ikki nakra yvirtøku á stokkinum.
Yvirtøkan av eitt nú útlendingaøkinum hevði undir ongum umstøðum komið í gjøgnum eina triðju viðgerð.
Val hevði verið útskrivað áðrenn.
Hetta var eitt mistak, sum sær ljótt út, men sum ongar fylgjur fekk, aðrar enn at seta tjóðveldi í eitt keðiligt ljós beint undan valinum.
Men tí betur hava vit mál, sum kunnu og skulu røkkast.
Tá á stendur svíkja vit ikki.

Takka fyri okkum á Fólkatingi

Fyri okkum kann hesin salurin gott standa tómur.

Eg haldi, at Tjóðveldi skal sleppa gyklinum um, at ein fólkatingssessur hevur nakran serligan týdning. Tað er ikki í Fólkatinginum, at vit taka fetini á sjálvsstýrisleið.

Júst nú fáa vit undirtøku í Føroyum fyri, hvussu meiningsleyst tað er, at Føroyar skulu velja tvey umboð í Fólkatingið.

Tølini fyri valluttøku seinastu 10 árini síggja soleiðis út:

2001: 79,7%

2005: 72,7%

2007: 67,2%

2011: 58,9%

Meiri enn 6000 føroyingar fleiri á vali fyri 10 árum síðani.

Hetta má vísa, at fleiri og fleiri føroyingar halda tað verða meiningsleyst at velja til Fólkatingsvalið. Sjálvur var eg á vali, men ikki helt eg tað verða stuttligt og enn minni, at eg luttók í eini demokratiskari hending, sum hevði nakað við okkum at gera.

Tá so nógv velja at sita heima, so eru tey sjálvandi úr øllum flokkum. Hvørki Tjóðveldi ella nakar annar flokkur kann siga seg eiga tey, sum ikki atkvøða. Júst tí er tað faktisk eitt gott tekin: alt fleiri duga at síggja, at her er brek í skipanini. Hatta hevur einki við fólkaræði at gera, men er ein leivd úr eini grundlóg, sum vit ikki vilja hava skal galda í Føroyum.

Claus Carstensen í Havn

Í dag lat framsýning upp í Norurlandahúsinum og í Steinprent við danska listamanninum Claus Carstensen. Kinna Poulsen hevur sett framsýningina saman. Framsýningin eitur "Klaksvikaffærer". Hugskotið til heitið stavar frá eini prentmynd, sum listamaðurin gjørdi fyrstu ferðina, hann arbeiddi í Steinprenti í Havn í 2002.

Gott dømi: hvítar tenn

Rendi meg í hesar báðar lýsingarnar á Facebook. 

Men tær hoyra ikki saman, sum man kanska kundi trúð.

 

Mentan er mergurin í stríðnum fyri frælsi

Vit skulu hála mentan og list fram í politiska ljósið, sum mergin í stríðnum fyri frælsi.

Sera forkunnugt at hoyra mentan og list verða tikið í álvara í politikki.

Í løgmansrøðuni á ólavsøku – 49 síður – er ikki ein setningur, sum viðger, hvat ætlanin er at gera við mentan og list.

Um tað eru tey týdningarmestu málini, sum verða viðgjørd í eini løgmansrøðu, ja so liggur eitt stórt arbeiði fyri framman at lyfta mentan og list upp til eitt politisk mál, sum hevur uppiborið at sleppa upp í part.

Mentan og list skapað ikki bara trivnað, men mentan og list bjóða okkum av, eggja til kjak og flyta okkum.

Flokkar allir hava í sínum stevnuskráum nøkur vøkur orð um mentan og list. Vit hava eitt Mentamálaráð, eina mentanarnevnd í Løgtinginum og vit stuðla stovnar og fólk, sum arbeiða við mentan og list.

Men ringt er at fáa eyga á nakran mentanarpolitikk. Tað hevur ikki eydnast at gera mentan og list til eitt raðfest politiskt mál, har politiskar ætlanir liggja á borðinum.

Eg haldi vit kunnu siga tað so einfalt, at góð viðurskifti fyri mentan og list geva okkum eitt betri samfelag, sum eisini kann draga til sín allar tær kreativu kreftir, sum vit hava brúk fyri fyri at liva og anda.

Vit skulu tryggja listaligt og mentanarlig frælsi.

Okkara mentanarstovnar mugu hava best møgulig kor. Tað skal vera armslongd millum millum politisku skipanina tey, sum arbeiða við mentan og list. Hendan armslongdin fæst við at seta fakliga vitan ímillum.

Vit hava brúk fyri bæði áhugalist og professionellari list, men tey skulu ikki í sama pott. Stuðulin úr Mentanargrunnin skal ikki sløðast runt til onkran eftir ókendum kriterium. Áhugalistin skal hava hjálp og stuðul til skeið og framsýningar, meðan professionellu listafólkini skulu fáa stuðul til arbeiðsfrið. Hetta fer at merkja, at størsta peningaupphæddin fer til professionellu listafólkini, men tey eru og verða eisini drívmegin fyri alla aðra list.

Vit arbeiða fram í móti einum frælsum Føroyum, sum virðir føroyska mentan og list meiri enn pynt, ið bert hevur uppiborið hjásetningar.

Pragmatiskur: sí opportunist

Nú tá eg ikki stilli upp til fólkatingsvalið havi eg ikki havt so nógv fyri neyðini at lesa í frálíku orðabókini “Ordbog over det danske sprog”.

Men eg rendi meg í orðið “pragmatisk”, sum er vorðið eitt orð, sum onkur brúkar sum valagn.

Um tann, sum roynir at selja seg við orðinum “pragmatiskur” kemur í Fólkatingið, so kann hann sláa upp í “Ordbog over det danske sprog” og síggja, at har stendur “se også opportunist”.

Eg skilji væl, at ideologi kann tykjast strævin at baksa við og lætt er at freistast til bara at finna onkra loysn.

Men “pragmatisma” er ikki nakað gott svar.

Missa vit ideologirnar, so missir fólkaræðið eitt eyðkenni. Politikarar skulu hava áskoðanir og politisku flokkarnir skulu verða trúgvir móti sínum málum og visjónum – tað ger politisku skipanin gjøgnumskygda.

Pragmatikarar ella opportonistar skifta meining eftir tí sum er best beint nú fyri meg og míni.

Tað kunnu vit onnur ikki.

Ræðandi realisma

Hendan myndin frá seinasta valstríðið er so mikið ræðandi, at tað kann ikki vera serliga trupult at vita, hvat man heldur ikki má gera á løgtingsvalinum hesu ferð.

Marknaður er ikki gudur rættvísins

Tað er so umráðandi at styrkja vinstravongin her á landi. Ný-liberalistarnir spríkja upp allastaðni. Eg haldi, at á tjóðveldislistanum til løgtingsvalið ber til at styrkja tey, sum arbeiða fyri einum samhaldsføstum samfelag og vísa aftur, at marknaðarkreftirnar er gudur rættvísins.

Vit skulu arbeiða fyri einum opnum samfelagi, ið tolir og viðurkennir, at vit eru ymisk. Vit skulu ikki forera okkara ríkidømi til nakrar spekulantar. Munurin millum rík og fátøk skal ikki hámetast sum nøkur drívmegi. Tvørtur í móti merkir samhaldsfesti, at tey stekastu hava natúrliga ábyrgd mótvegis teimum veikaru.

Vit skulu arbeiða fyri so javnbjóðis møguleikum, sum til ber, til eitt nú arbeiði, skúla, sjúkrahús, tilfeingi og til at lata sína rødd telja við.

Bjóða av

Vit skulu síggja virði í mentan í breiðasta týdningi. At mentan og list eru meiri enn hjáputur, men ein partur av merginum. Vit skulu ikki bara fjálga um føroyska mentan, sum ofta verður tikið til, men vit skulu styrkja hana og stuðla hana og lata mentan og list bjóða okkum av, tí mentan og list eru grundleggjandi fyri, at vit tíma at vera her og flyta higar.

Vit arbeiða fram móti einum frælsum Føroyum, ið er partur av heimssamfelagnum. Tey sum í dag vísa leiðina móti einum samhaldsføstum samfelagi, skulu eisini standa sterk í arbeiðinum at gera einar frælsar Føroyar til eitt land, har øll tíma og vilja búgva,.

Á tí grundarlagnum byggja vit eitt gott og trygt samfelag. 

Djúp sannføring

Politikkur er ikki pragmatiskur, men byggir á sjónarmið. Tað er ein sterk sannføring um, hvussu okkara samfelag best verður ment. Vit skulu standa fyri visjónum og virðum sum bera fram til batar.

Míni politisku sjónarmið hava støði í hesum grundleggjandi virðum, sum sita djúpt í mær. Virði sum samhaldsfesti. Áskoðanin um, at vit koma longst við at vera felags at bera byrðurnar.Virði sum tolsemi og viðurkenning. Ynskið um eitt opið samfelag, har pláss er til øll og rúm er til ymiskleika. Virði sum javnrættur.

Vitan telur

At siga “vitan telur”, er ikki at banna.

Meiningar, sannføringar, virði og visjónir eru týðandi fyri hvønn veg eitt samfelag fer. Men vitan hevur eins stóran týdning.

Vit skulu alla tíðina lurta eftir og taka tey við, sum hava vitan. Vitanin verður drigin inn í sjónarmiðini og í politiska arbeiði. Vit skulu lurta eftir teimum, sum hava vitan um havið og fiskiskap.Vit skulu lurta eftir teimum, sum hava vitan um skúlar og útbúgving. Vit skulu lurta eftir teimum, sum hava vitan um burðardygga orku. Vit skulu lurta eftir teimum, sum hava skil fyri mentan og list. Vit skulu lurta eftir teimum, sum vita um handverk, mál, um sjúkrahús, bygging, ja, um alt hevur við okkara lív at gera.

Hesa vitan skulu vit brúka í arbeiðinum at skipa okkara samfelag eftir okkara politisku sjónarmiðum – bæði á veg til loysingina og eftir loysingina. 

Ábyrgd skal takast

Vandin fyri serfrøðingaveldi er ikki til staðar í løtuni. Tá politikkur byggir á sjónarmið, so styrkir tað bara sjónarmiðini at hava vitanina.

Vit skulu vísa teimum, sum taka útbúgvingar og ogna sær vitan, at vit hava brúka fyri teimum og at vit lurta eftir teimum, og at tey skulu og at tey sleppa at taka eina ábyrgd í samfelagnum.

Vitan gevur teimum sum taka avgerðir, eitt betri grundarlag og tey, sum hava vitanina, vilja búgva her og flyta higar.

Politisk virði og vitan skulu vera grundarsteinurin, meðan vit byggja land.

Alt barnatilfar skal vera á føroyskum

Eitt av mínum hjartamálum. Øll verða vit spulaði við útlendskum – serliga donskum – tilfari av øllum líkinda slag. Vit vaksnu kunnu so nøkurlunda standa ímóti.

Men hetta er trupult hjá børnunum.

Og her eiga vit at gera nógv. Bæði við at stuðla og eggja teimum, sum framleiða føroyskt tilfar og við forboði. Eg haldi, at tey sjónvarpsfeløg, sum bjóða útlendskt sjónvarp í Føroyum skulu kroystast til at føroyska barnatilfarið. Eg haldi, at vit við lóg skulu krevja, at barnasjónvarp, sum verður sent í Føroyum, skal vera á føroyskum. Vit kundu kanska í fyrstu syftu kravt føroyskt tilfar ávísar klokkutímar um dagin, men sum frálíður skal alt barnatilfar, sum verður sent í Føroyum, verða føroyskað.

Rættindi eiga at vera her

Og vit eiga eisini sum skjótast at fáa rættindini hjá útlendskum feløgum til DVD-filmar yvir til føroysk feløg, sum vilja bjóða seg fram.

Í fyrsta lagi hugsi eg um barnatilfar.

Ein byrjan kundi verið, at Kringvarpið fekk sær rættindini til tað tilfar, sum longu er føroyskað og gav tað út.

Eg havi verið í samband við bæði donsk og íslendsk feløg, og har er sera trupult at sleppa framat við føroyskum teksti ella føroyskari talu. Millum annað tí rættindini at selja í Føroyum liggja hjá útlendskum feløgum.

Praktiskur pragmatikari