Tuesday, December 12, 2017

Stríðið um journalistiska sannleikan

Eg havi vanliga ikki verið so pírin í mínum viðmerkingum til gongdina í Kringvarpi Føroya. Men tað havi eg verið síðani tíðindaleiðarin fekk ætlanarskriv.
Var spurdur av Sosialinum um at viðmerkja í meiri breiðum høpi, men í roynd og veru tordi eg ikki, tí eg hevði ikki fult álit á, hvussu Sosialurin kundi finna upp á at brúka tað, sum eg nú einaferð segði.
Tí Sosialurin hevur lagt seg í kjalarvørrin á teimum, sum við øllum snildum - penum og ljótum - royna at murumyrða nýggja stjóran í Kringvarpinum.
Sjálvur endaði eg í hesum stríðnum millum nýggja stjóran og tey sum eg havi hug at skuldseta fyri at vera murudrápsfólk.
Eg skuldi leiða ein eftirmetingarbólk, ið skuldi eftirmeta journalistiska dekningin av sonevnda skattamálinum. Haldi meg vita, at journalisturin sum gjørdi sendingina um skattamálið, og onnur við, vildu ikki hoyra talan um, at eg skuldi vera við í nakrari eftirmeting. Og grundgevingin var, at eg hevði verið atfinningarsamur móti seinnu sendingini um skattamálið. Eg hevði brúkt orðið manipulasjón um brotið, har Suni Schwartz EIK-stjóri og Eyðun Mørkøre TAKS-stjóri vóru settir upp móti hvørjum øðrum, men brotið var frá eini bókaframløgu á Hotel Hafnia og hevði einki við skattamálið at gera. Hetta haldi eg enn vera manipulasjón.
At summi á tíðindadeildini ikki hildu nakað vera galið í at brúka fólk, sum høvdu róst somu sending og sama dekningi sigur mær so mikið, at tær moralsku reglur, sum tey halda skuldu galda fyri onnur - ikki eru galdandi fyri tey sjálvi.
At journalisturin heldur seg kunna sita í sjónvarpinum og flenna aftaná eina samrøðu við Eyðun Mørkøre kemur honum ikki til hugs, kann seta spurnatekin við hansara egna óhefni. Nei aðrar reglur galda fyri journalistin enn fyri onnur.
Og tað er júst hetta, sum hevur eyðkent journalistikkin í summum av teimum stóru dokumentarunum: Nevnliga, at tey, sum ikki hóska inn í valda sannleikan, skulu ikki hoyrast og í ringasta føri spottast.

Fiskivinnusemja í kringvarpinum
At hetta ikki er nakað eindømi vísti ein hending, ið eg var úti fyri eftir at hava havt Hans í Líðini sum gest í sendingini Afturáaftur. Hans í Líðini tosaði sína søk fyri at loyva fleiri skipum at trola – ella pløga, sum hann kallar tað – botnin. Eg gjørdi vart við í sendingini, at Hans í Líðini framleiðir trollemmar.
At hetta sjónarmiðið var sloppið framat, førdi við sær, at ein journalistur kom í øðini til mín og segði: Tú oyðileggur allan fiskivinnudiskursin hjá okkum.
Hetta gjørdi meg sera kløkkan. At onkur hevði onkra skipaða ætlan, sum eg eftir øllum at døma hevði verið óvitandi um. Ja, ikki hevði eg væntað, at eg skuldi skriva hetta alment, men tað skakaði meg.

Uppgerð um journalistikk
Tað sum hendir í Kringvarpinum í løtuni er ikki nøkur uppgerð við kritiskan journalistikk, men verður kanska ein uppgerð við tað slagið av journalistikki, sum kann nevnast aktivistiskur journalistikkur.
Í kringvarpinum verður nevnliga dagliga gjørdur kritiskur journalistikkur av tí klassiska slagnum, har journalisturin og miðilin ikki gerast partur í einum máli og har ynskið er at lýsa eitt evni gjølla og breitt.
Tíðindaleiðarin og einstakir journalistar hava staðið fyri tí slagnum av journalistikki, har miðilin ger seg til part í málinum og ikki hevur greiða intensjón at lýsa eitt mál so breitt sum til ber.
Tað slagið av journalistikki verður merkt av, at journalisturin hevur rætt, og tað kann lættliga ávirka kelduval, vinklar og blindvinklar.
Hetta slagið av aktivistiskum journalistikki hevur eyðkent Kringvarpið i nøkur ár - eisini áðrenn Johnny í Grótinum tók við sum stjóri.
Skattamálið er dømi um eina aktivistiska journalistiska framleiðslu. Journalisturin heldur seg hava 100 prosent vitan um rættin ella manglandi rættin til ein skattafrádrátt. Og 100 prosent vitan, at EIK hevur villeitt TAKS við vilja.
Og tá er næsta stigið so sjálvsagt: at døma heldur enn at upplýsa og nuansera.
Hetta er eitt slag av journalistikki, sum ikki er forboðin, men sum krevur ómetaliga nógv umhugsni - eisini etiskt umhugsni.
Har haldi eg, at dømi eru um tvørrandi umhugsni, tá td. málið um skattafrádráttin tykist vera lýst at kalla bara frá einari síðu.

Fjølmiðlar skulu ikki døma
Eisini hevði fjølmiðlanevndin rætt, tá hon í sambandi við viðgerð av fyrru sendingini um Skattamálið, nevndi, at fjølmiðlar eiga ikki at døma - tað skulu vit lata dómstólarnar um. Kringvarpið fekk ikki átalu frá fjølmiðlanevndini fyri sendingina, tí bankar og slíkir stórir aktørar mugu finna seg í meiri enn aðrir smærri aktørar.
Sanniliga mugu makthavararnir gjarna rista í buksunum, tá ein so stórur public service-miðil setir tey undir sjóneykuna, sum sita við valdinum. Men eg haldi, at tað eigur at gerast við klassisku fakligu dygdunum, heldur enn teimum aktivistisku.
Tí hinumegin hendan aktivistiska journalistikkin stendur tann klassiski journalistikkurin, har ynskið er at lýsa eitt mál so gjølla, sum til ber við tí greiðu intensjón at lova øllum sjónarmiðum framat. Uttan at gera seg sjálvan til ein aktivistiskan part í málinum.

Vátta egnan sannleika
Tað er trupult beint nú kroysta eitt fakligt kjak inn í tað almenna klandrið, sum er millum stjóran og tíðindaleiðaran.
Men kortini mugu vit royna at flisa persónsútspillingarnar frá.
Sosialurin og Kringvarpið valdu beinanvegin at døma EIK. Um vit nakrantíð fáa fulla greiðu á, um EIK við vilja royndi at villeiða TAKS, er ivasamt, tí vit vita ikki, hvat fútin endar við at gera. Eitt er spurningurin um EIK hevði rætt til nakran frádrátt og hin um EIK við vilja royndi at villeiða TAKS.
Alt bendir á, at Jørn Astrup Hansen hevur verið høvuðskelda til lýsingina hjá Kringvarpinum.
Men tað ger ikki, at skattamálið vendir skeivt í fyrstu syftu. Nógvur kritiskur journalistikkur byrjar við eini ónøgdari keldu, sum kennir seg vrangt viðfarna, og so verður bygt uppá.
Tað er í tí gongdini, at journalistikkurin fer yvir í aktivistiskan journalistikk. Tað er her kelduvalið tódnar og næstan alt bara snýr seg at vátta ta fatan, sum er galdandi millum tey ráðandi á redaksjónini.
Sum fjølmiðlanevndin eisini nevnir um fyrstu sendingina: "sendingin kann tykjast eitt sindur eintáttað, tí talan er um fáar keldur og ongar keldukritiskar spurningar". Men sum fjølmiðlanevnin eisini sigur "Hinvegin er trupult at fáa javnvág í, tá EIK ikki vil viðvirka."
Og tað er júst í hesum førinum, tá ein partur ikki vil vera við, at ymisk atlit - eisini etisk - gera seg galdandi. Í fyrsta lagi skal tað ikki forða journalistum at gera ein søgu, at ein partur noktar at vera við. Í øðrum lagi setur tað stór etisk krøv til journalistin, tá so at siga bara onnur síðan vil úttala seg. Tað setur eisini stór etisk krøv til journalistin, um fleiri keldur eru ónevndar.

Gloymdir vinklar
Í sendingunum um skattamálið verður ikki granskað í, hví Jørn Astrup Hansen er so grammur at leggja eftir leiðsluni í EIK. Heldur ikki verður granskað serliga væl í leiklutinum hjá SPEKT, sum bæði tekur sær æruna av "goodwill"-modellinum og seinni ikki vil kennast við tað. Astrup er við, men tað merkir ikki, at hann ikki skal viðgerast keldukritiskt. Skjøl frá SPEKT er við, men ikki nógvur keldukritikkur.
Granskað verður heldur ikki serliga væl, um tað kanska er Bankapakki 1, sum er skrúvaður soleiðis saman, at óvissa er um, hvussu hann virkar eftir donskum skattalógum og hvussu hann virkar eftir føroyskum skattalógum. Kanska er hetta eitt torskilt mál, har teir stóru klandast um at fáa rætt, tí eingin púra greitt hevur rætt.
Heldur ikki eru føroyskir - óheftir - serfrøðingar tiknir við.
Hetta er ikki neyðturviliga spurningar, sum høvdu broytt niðurstøðuna, men hetta eru spurningar sum høvdu nuanserað dekningin, so hann ikki var so tætt knýttur at einum sannleika – í hesum førinum tí hjá Jørn Astrup Hansen.
Tíðindaleiðarin og journalisturin hava vart aktivistiska journalistikkin, sum tann einasta rætta. Tað geri eg ikki, tó at eg dugi at síggja at hann kann hava kvalitetir.
Men teir kvalitetirnir hvørva, um høvuðsendamálið er at vátta egnan sannleika.
Eg dugi at síggja, at hetta er eitt stríð um framtíðar journalistikkin í Kringvarpinum - í miðlamastodontinum.

Um nýggi stjórin megnar at venda gongdini - tað veit eg ikki, men eg stúri fyri framtíðini hjá public-service stovninum, um tann aktivistiska linjan verður tann galdandi.

Tuesday, November 28, 2017

Nýggjur mergur blásast í KvF

Tá eitt krov er sundurlimað ber ikki til, sum hjá Tóri í norrønu gudalæruni at ganda tað livandi aftur.
Kringvarpið er í løtuni sundurlimað, har høvur liggur fyri seg og limirnir liggja í tilvildarligari skipan í pappeskjuni.

Tá Tórur og Loki máttu gista hjá einum bóndahjúnum, slaktaði Tórur sínar geitir og bað øll um at tveita beinini aftur á skinnið, tí so reistust geitirnar aftur á lívi. Sonurin í húsinum Tjalvi breyt eitt bein og seyg mergin úr tí áðrenn hann tveitti tað á skinnið. Og tá geitirnar reistust, var onnur halt.
Øði fleyg í Tór - bóndin var harmur – og endin var, at Tórur og Loki tóku bæði Tjalva og systrina Røskvu við sær.

Her er tørvur á Tóri at ganda alt í pappeskuni aftur til eina livandi veru. Men vandi er fyri, at geitin ikki bara fer at halta á einum beini. Sær út sum mergurin er sogin úr fleiri beinum, so geitin als ikki verður gongufør.

Nýmótans djóralæknavísindi má blása nýggjan merg í beinini og leggja lagaligt gips um, so geitin ikki bara verður gongufør, men eisini kann spæla og spela avtstað.

Og verða til ta nyttu sum hon kann og eigur.

Friday, November 3, 2017

Okkara sannleikar skulu ikki órógvast

Eg havi ikki skrepuna av, um EIK hevði rætt til frádrátt ella ikki. Heldur ikki um EIK royndi at villeiða TAKS. Men seinastu vikurnar benda á, at ræðslan fyri atfinningum at journalistiska dekninginum er øgilig.
Mánadagin 9. oktober ringdi Barbara Holm, blaðstjóri á Sosialinum, til mín og spurdi, hvat eg sum næstformaður í Føroyskum Miðlafólkum helt um, at Johnny í Grótinum, kringvarpsstjóri, hevði vent sær til fjølmiðlanevndina og spurt um nevndin onkursvegna kundi gera eina eftirmeting av dekninginum hjá KvF av skattamálinum.

Men Barbara skrivaði ikki eitt orð nakrastaðni um okkara samrøðu.

Eg hevði skilt á in.fo sama morgun, at høvið hjá kringvarpsstjóranum var skuldsetingar frá Símuni Absalonsen um journalistikkin hjá Kringvarpinum.

Onkuntíð(!) eri eg nokk so sannførdur og bersøgin, men tað var eg ikki hendan fyrrapartin, tá Barbara ringdi.

Men eg svaraði, at tað var ikki so býtt hugskot, sum stjórin hevði fingið. Tí tað vísti ein opinleika, har stovnurin bað fólk uttanifrá eftirmeta í einum so stórum máli. Fjølmiðlanevndin er longu til, og miðlarnir hava so nøkulunda virðing fyri avgerðunum. Eg var eisini greiður yvir, at hetta var ikki so vanligt, men kortini helt eg, at tað var djarvt og vísti ein vilja at gloppa dyrnar inn til miðla-mastodontin.

Gamaní var talan um eina kærunevnd, men kanska kundi hon í hesum føri átaka sær eina eftirmeting, sjálvt um tað strangt tikið ikki var arbeiðið hjá nevndini.

Eg nevndi eisini fyri Barbaru, at eg haldi, at Kringvarpið er blivið ein alt ov stórur risi ella mastodontur í miðlaheiminum. Eingin annar hevur nakran kjans, um Kringvarpið velur síðu og setur allar sína megi aftanfyri. Eg fór so langt at siga, at hetta var Pravda-kent. Pravda var almenna blaðið hjá sovjettiska kommunistaflokkinum, og Pravda merkir sannleikin. Har stóð sannleikin og hann mátti ikki órógvast.

Eg gloymdi at nevna, at tá so eisini Sosialurin velur síðu saman við Kringvarpinum, ja tá verður støðan enn verri. Ja, so álvarsom, at eg haldi tað kann hótta fólkaræðið. Haldi ikki, at Kringvarpið á nakran hátt ella Sosialurin á nakran hátt eru hóttanir móti fólkaræðinum, men haldi, at eitt miðlalandslag, har ein miðil situr at næstan øllum kann hótta fólkaræðið.

Eg helt, at ein roynd kundi verið at býtt tíðindadeildina í Kringvarpinum upp í tvær tíðindaredaksjónir ella kanska tríggjar – eina til netið.

Eg nevndi eisini, at eg havi skift meining og haldi nú, at summar Public-service-uppgávur kunnu leggjast uttan fyri Kringvarpið – í minsta lagi sum ein roynd.

Eg haldi eisini, at vit eiga at umhugsa at gera ein nýggja útvarpsrás uttan fyri KvF, sum fær part av kringvarpspengunum.

Men ikki eitt orð var at síggja aftur nakrastaðni.
Mikudag 11. oktober skrivar Barbara til mín, at hon heldur enn at skriva eina grein til in.fo vil gera meiri burtur út samrøðuni seinni, tí sjónarmiðini vóru áhugaverd.
Og friður veri við tí.
Sjálvur havi eg ofta ringt til keldur uttan at brúka nakað yvirhøvur, so tað knarri eg ikki um.

* * *

Fríggjadag 13. oktober spurdi kringvarpsstjórin meg, um eg vildi leiða eina eftirmeting av dekninginum av skattamálinum í Kringvarpinum.
Tað vildi eg fegin. Eg er fleiri ferðir áður biðin um at gera eftirmetingar av sendingum og sendirøðum í Kringvarpinum – tó ikki á tíðindadeildini.

Kallaði inn til fund mánamorgun 16. oktober. Leiðslan hevði biðið trý starvsfólk á stovninum um at vera við, og stjórin greiddi okkum frá, hvat arbeiðssetningurin skuldi vera.
Eg helt, at hetta sá spennandi út. Hetta var jú bara ein eftirmeting av breiða dekninginum av skattamálinum.

Vit fóru hvør til sítt, og eg kallaði inn til fundar aftur tveir dagar seinni.

Eg visti væl, at eg var nokk so kontroversiellur millum summar leiðandi medarbeiðarar á tíðindadeildini. Men tað skuldi ikki forða mær fyri at leiða eina fakliga eftirmeting – helt eg.Men sama kvøld skrivar stjórin til mín, at hann kortini ikki kann brúka meg í nakrari eftirmeting. Grundgeving fekk eg onga og bað heldur ikki um nakra.Nú skilji eg, at ein dagføring hjá mær á Facebook var grundgeving fyri, at eg ikki kundi vera við.

26. mars skrivaði eg á Facebook:
”Eg, sum fái áleið hálva mánaðarløn frá KVF fyri sendingina Afturáaftur, kann ikki á nakran hátt taka undir við tí manipulasjón, sum var gjørd í seinnu sending um skattamálið hjá EIK. Hugsi um, at myndir og ljóð av Súna Schwartz og Eyðun Mørkøre frá eini bókaframløgu á Hafnia, verða flættaðar inn í sendingina, sum undirbyggjandi partar. Skulu KvF og kritiskur journalistikkur yvirhøvur takast í álvara má slíkt svans fáa avleiðingar.”

* * *

Í seinni helvt av oktober skrivaði Sveinur Tróndarson tvær greinar á Norðlýsinum um skattamálið. Eitt nú dokumenteraði Sveinur, hvussu SPEKT tók sær æruna av, at talan kanska var um eitt skattligt good-will, sum kundi avskrivast yvir 10 ár, men at EIK skuldi spyrja TAKS fyrst.

Hann dokumenteraði eisini, hvussu SPEKT seinni vendi 180 stig og segði seg kortini ikki taka undir við sínum egna barni.

Í sendingini ”Skattamálið II” var sagt soleiðis um, at onki var nevnt um good-will í roknskapinum 2010-2011: ”Hendan ognin – um goodwill upp á eina hálva milljard – sær tí út til at vera íspunnin eftir almenna roknskapin 2010-2011.”Tað kundi kanska havt áhuga at spurt, um tað júst var SPEKT, sum hevði uppfunnið, ja, ella íspunnið good-will-konstruksjónina aftaná, at almenni roknskapurin fyri 2010-2011 var gjørdur. Hugsi, tá nú tað fleiri ferðir var víst til viðmerkingar frá júst SPEKT.

Eisini var sagt í sendingini: "EIK mótmælti harðliga, tá tað í apríl 2016 kom fram, at bankin í fleiri ár hevði fingið at vita frá sínum grannskoðarum, at bankin ikki hevði rætt til skattafrádráttin."

Sveinur dokumenteraði, at SPEKT í 2013 skrivaði, at bankin neyvan hevði rætt til ein samlaðan frádrátt, men hinvegin kanska til eitt skattligt good-will yvir 10 ár.

Hetta eru sjónarmið, sum ikki høvdu verið heilt óviðkomandi í samlaðu lýsingini, tí tað hevur týdning at vera nuanseraður við sínum skrivligu keldum.

* * *

Vandin við einum Pravda, er at sannleikin verður smíðaður eftir onkrum prinsippum, sum ikki eru journalistisk. Onnur atlit telja meiri. Hjá Pravda var tað atlitið til valdshavararnar – til statin. Men tað kunnu vera nógv onnur atlit, tá journalistisku prinsippini verða slept.

Í leiðreglunum fyri fjølmiðlasið er ein grein, sum umrøður val av heimildum ella keldum, sum vit vanliga rópa tað:
”Tað er góður fjølmiðlasiður at vera vandin í valinum av heimildum, og at eftirkanna, at upplýsingar frá heimildum eru rættar. Eisini er tað góður fjølmiðlasiður at stremba eftir fjølbroytni í valinum av heimildum. Heimildarvandnið herðist, um dulnevndar heimildir verða nýttar, ella um ein heimild gevur fjølmiðli einkarætt.”

Her sær fyri mær út sum, at Sosialurin og Kringvarpið hava valt somu linju í skattamálinum. Ikki fyri at lýsa ymisk sjónarmið, men fyri at gera alt, sum til ber fyri at undirbyggja egnan sannleika.

Og sjálvur havi eg ikki skrepuna av, hvør hevur rætt til frádrátt ella ikki. Heldur ikki um EIK royndi at villeiða TAKS.Men eg eri ikki eiðasørur, tá talan er um journalistisk prinsippir og journalistiskan dekning.

* * *

Í dag hugsi eg:

Kanska vildi Barbara ikki brúka nøkur orð frá mær – hvørki sum journalisti ella næstformanni í Føroyskum Miðlafólkum, tí eg gekk ikki nóg hvassliga í móti ætlanini hjá stjóranum at fáa eina óhefta eftirmeting. Um hon skrivaði nakað, so kundi tað síggja út, sum tað var eitt gott hugskot við eini eftirmeting.

Og kanska var trýst lagt – innanifrá - á stjóran í Kringvarpinum um, at eg skuldi ikki vera við til nakra eftirmeting í KvF, tí eg var kritiskur. Eg hevði jú skrivað á Facebook, at eg tók frástøðu frá manipulasjón. Var eg við, kundi tað síggja út, sum at onkrir spurningar kundu setast um journalistiska dekningin.
Eg giti, at Pravda hevði ikki nógvar journalistiskar eftirmetingar.

Og kanska skuldu greinarnar hjá Sveini Tróndarsyni ikki nevnast við einum orði – hvørki í Kringvarpinum ella Sosialinum - tí so kundi tað síggja út, sum at har vóru onkur sjónarmið í skattamálinum, sum ikki 100 prosent undirbygdu egnan journalistiskan dekning – egnan sannleika.


Øssur Winthereig, journalistur




Wednesday, December 7, 2016

Public Service: Út úr egnum ekkó-kamari


Eg eri ein av teimum sum leingi havi argumenterað fyri, at Kringvarpið átti at samstarva við eitt nú áhugafelagsskapir um sendingar og tilfar. Ikki at sleppa meginregluni um redaktørábyrgd, men út frá einum demokratiskum sjónarmiði at lata miðlin upp fyri fleiri.
Hetta er eitt lítið ískoyti til kjakið um tann partin av Public Service-sáttmálanum, sum snýr seg um samstarv ið áhugafeløg.
Mín høvuðsgrund fyri hesum er, at tað kann verða ein máti at viðlíkahalda og uppbyggja álitið á og trúvirðið hjá einum almennum Public Service-miðli.
Í roynd og veru hugsi eg bara um ein máta at lova fleiri sjónarmiðum og áhugamálum framat - ein nýggjur arbeiðsháttur, sum byggir meiri á at lurta uttanfyri egið ekkókamar.
Mín varðhugi er, at álitið á almenna mastodontin, KvF, ikki er so høgt, sum tað kundi verið og sum tað eigur at vera. Og her haldi eg, at ein máti er at venda Public Service-hutakinum eitt sindur, so fólkið kring landið fær eina størri med-eigarakenslu til Kringvarpið.

Vit halda okkum vita
Vandin við einumm miðla-monopoli er, at tey, sum arbeiða har, halda seg vita við vissu, hvat hevur týdning, og hvat fólkið til eina og hvørja tíð vil hava. Tað gera vit kanska, men í Føroyum er ikki rættuliga nakar annar miðil at geva mótspæl.
Tí skal mótspælið koma annan veg, og tað ber væl til at seta tað í system.
Í dag verður samstarvað við privatar fyritøkur, umframt eitt nú Miðlahúsið og Dimmalætting. Ikki ein háttur at lata miðlarnar upp, men ein vegur at elitera miðlarnar og minkað um samlaða fjølbroytni.
Eg giti, at tað eru redaksjonell val, sum eru avgerandi, tá tilfar frá ráðstevnum endar í KvF, har medarbeiðarar verða keyptir sum orðsstýrarar hjá ymsum áhugafeløgum. Tað er so tað. Men hvussu við øðrum áhugafeløgum, sum ikki keypa medarbeiðarar í KvF sum orðstýrarar, spyrji eg bara. Eg kalli tað ikki lobbiismu, men onkuntíð minnir tað um. Eg vænti eisini, at tað verður trupult at sleppa uttanum hetta slagið av tilfari, men at royna at finna onnur mótsvar ger bara fjølbroytni størri.

Deiliga lítið land
Vit hava møguleikan at lata Kringvarpið upp fyri fleiri sjónarmiðum, fleiri fólkum, fleiri perspektivum. Og so haldi eg - sjálvandi - at her er bert talan um eitt neyðugt ískoyti til verandi programlinju.
Og eins og Kringvarpið helst argumenterar í dag, so kann tað gerast við journalistisku dygdunum í hásæti.
Vit eru eitt so deiliga lítið land, at vit kunnu demokratisera mastodontin enn meiri - og tað noyðast vit.
Eg kundi eisini sæð fyri mær, at tað til dømis onkursvegna kring landið vóru umboðsráð, sum eina til tvær ferðir um árið vístu á, hvat tey halda hevði verið viðkomandi at tikið upp í Kringvarpinum. Ella at KvF nakrar ferðir um árið skipaði fyri fundum, ráðstevnum, hugskotskvøldum saman við áhugafeløgum og øðrum áhugaðum. Ella kanska kundi Kringavarpsstýrið verið meiri útfarandi á hesum økinum.
Bara fyri at kroysta seg at lurta uttan fyri egið ekkókamar.

Ikki mála hin versta á veggin
Sjálvandi ber til at mála hin versta á veggin og siga, at nú skal journalistikkur og trúvirði plaserast uttan fyri Kringvarpið. Soleiðis hugsi eg ikki.
Eg veit, at fleiri vilja hava dømi, tí tað kann vera trupult at síggja, at nakað kann verða ørðvísi enn tað er í dag.
Men v
Og eg haldi, at tað í ein vissan mun verður gjørt í dag, men at hugsa Krinvarpið sum ein almennan monopolmiðil, sum í størri mun lurtar eftir tí sum hendir kring landið er eitt fínt mál at seta sær.
At ein sjónligur partur av samstarvinum út úr húsinum í dag er við privatar fyritøkur, sum lata gávur til sendingarnar, er so ikki rætta kósin - haldi eg.
So heldur taka óhefta redaktøristarvið á seg og í størri mun fara út um landið at samstarva við áhugafeløg - fyrst og fremst fyri at byggja upp álit og trúvirði.
Eingin av sendingunum í dag nýtist at skrottast at teirri grund.
Men fyri at sleppa undan misskiljingum, skuldi verið óneyðugt hjá mær at sagt, at eg haldi tað hevur ovurstóran týdning at halda fast um ein óheftan almennan miðlastovn í fólksins tænastu.

Tuesday, August 23, 2016

Ræðsla og ótti, sum tíðindaeyðkenni

Ansið eftir. Grøni knøtturin á peningaautomatini eru skitnari enn wc-kumman. Almennu Føroyar er gravskitnar.
Hesi tíðindi bar Sosialurin í vár.
Zika-virus er á veg til Føroya visti útvarpið at siga í vár.
Nýggheitina fyrst. Fortel fjøldini fjøbroytt frættindi.
Vit journalistar tosa um frættindaeyðkenni. Hvørji eyðkenni skulu tíðindi hava, fyri at vera tíðindi.
Tey klassisku tíðindaeðkennini eru aktualitetur, týðningur, sjálvskenning, sensasjón og tvídráttur.
Tíðindi spretta úr nú-inum ella í hvussu so er leggja seg eftir at vera aktuel. Tíðindi skulu hava týdning fyri lesaran, lurtaran ella hyggjaran. Móttakarnir skal kenna seg aftur, talan kann vera um eina sensasjón og ofta vaksa tíðindi úr onkrum tvídrátti millum partar í samfelagnum - taka støði í konfliktini.
Ein tíðindastubbi rakar ofta fleiri av hesum eyðkennunum. Mest avgerandi fyri hvønn einasta tíðindastubba er tó, at hann er sannur.
Men seinastu árini hevur eitt nýtt tíðindaeyðkenni vunnið seg fram - ja, ofta fram um tey klassisku.
Tað er at spjaða ræðslu og ótta - at gera okkum bangin.
Kanska rakar grøni knøtturin á peningaautomatini - við góðum vilja - onkur av klassisku tíðindaeyðkenninum. Men ynskið at spjaða ótta verður rakt 100 prosent.
Zika-virus á veg til Føroya.
Bakteriur, sum antibiotika ikki vinnur á.
Flogvanlukkur og sinnisstøðan hjá flogskiparunum.
Barnalokkarar á hvørjum horni - listar yvir føroyskar barnalokkarar.
Óttin fyri yvirgangi - allastaðni.
Óðnarveður og stormávarðingar - nú skulu vit ræðast vind.
Eg skal ikki siga, at hesi tíðindi ikki kunnu fara undir klassisku tíðindaeyðkennini.
Men tey hóska sera væl til nýggja ræðslu-eyðkennið.
Tað er so farligt at liva. Ja, spurningurin er næstan um tað loysir seg longur - í hvussu so er hjá børnum okkara.
Vit skulu vera bangin, og vit skulu stúra. Tað er vápnið at halda okkum kúrr. Tað er vápnið hjá valdsharrunum at halda seg til valdið.
Eg sigi ikki, at pressan ger hetta við vilja fyri valdsharrarnar, men pressan gongur við upp á at raðfesta ræðslu-eyðkennið hægri og hægri.
Donald Trump hevur sum høvuðs-valtátak at ræða amerikanarar, so teir skulu halda, at teir hava brúk fyri einum nýggjum sterkum forseta, ið kann skapa trygd og fáa okkum at trúgva, at børn okkara kortini hava eina framtíð.
Vit skulu ræðast tilvildarligan yvirgang. Vit ganga við til, at fyritøkur og staturin hevur neyvt eftirlit við hvørjum feti vit taka. Vit lata okkum skráseta hjá altjóða fyritøkum.
Tí vit skulu vera bangin og stúra.
Eg haldi, at vit mugu ansa eftir ikki at lova nýggja ræðslu-tíðindaeyðkenninum at vinna á teimum klassisku.

Eg sá á Vágaportalinum, at JFK hevur fingið nýggja og størri friture-grýtu - ta størstu í danska ríkinum.
Eg bíðaði bara eftir, at onkur fór at skriva um, hvussu farlig grýtan var, men higartil var ræðslan bara, at tað tók 3-4 tímar at fáa fish-and-chips.

Friday, August 5, 2016

Hvørjar eru tær 700 familjurnar?


Í januar spurdi eg Heðin Mortensen um, hvørjar tær 700 familjurnar vóru, sum høvdu sína høvuðsinntøku av arbeiði á havnaøkinum hjá Tórshavnar Kommunu.
Eg havi ikki faktatjekkað svarið frá borgarstjóranum, men kanska onkur tímur.

Fyrispurningur til borgarstjóran 15. januar 2015, journal nr. 16/00368
Síggi í lesarabrævi á Vágaportalinum um havnaútbyggingina, at tú aftur nevnir 700 familjur, sum fáa sína dagligu høvuðsinntøku av økinum hjá Tórshavnar havn. Hevði tú kunnað greinað, hvussu komið er fram til hetta talið?
vinarliga
Øssur Winthereig
journalistur


Svar:

Í eini yvirlýsing í desember 2014 segði Havnar Arbeiðsmannafelag:

"Meginparturin av okkara limum starvast hjá fyritøkum á økinum hjá Tórshavnar havn og stór arbeiðsskapandi tiltøk eru undir búning. Vit vilja minna bæði myndugleikar og havnarfólk á, at umleið 700 familjur vinna sítt dagliga breyð á økinum hjá Tórshavnar havn."

Støðan er lítið broytt síðan tá og framvegis er stórur partur av limunum knýttur at virksemi á økinum hjá Tórshavnar havn, beinleiðis og óbeinleiðis.

Havnar Arbeiðsmannafelag hevur í dag gott og væl 700 aktivar limir. Umleið 100 av teimum eru beinleiðis í starvi hjá Tórshavnar kommunu. Stórur partur av hinum arbeiða hjá Tórshavnar havn ella hjá fyritøkum á økjunum hjá Tórshavnar havn og avleiddum virksemi.

Flestu arbeiða hjá stóru flutningsfeløgunum, sum t.d. Faroe Ship, Smyril Line, Blue Water og við lossing og flutningi annars. Eisini arbeiða limir hjá oljufeløgum, á bedingini og á skipasmiðjuni, eitt vaksandi tal er eisini í fiskaarbeiði á vestaru bryggju.

Restin av limunum arbeiða stórt sæð allir hjá feløgum, hvørs virksemi er avleitt av virkseminum í Tórshavnar havn, t.d. hjá timburhandlum, tænastufeløgum og flutningsfeløgum.

Í samskifti við kommununa hevur Havnar Arbeiðsmannafelag víst á, at flestu av limum teirra eru høvuðsbreyðvinnarar ella forsyrgjarar í sínum familjum.

Síggja vit burtur frá teimum, sum eru í beinleiðis starvi hjá Tórshavnar kommunu, og telur meðalfamiljan 4,5 fólk pr. húsarhald, eru helst yvir 2700 fólk í Havnini í dag, har høvuðsinntøkan í húskinum stavar frá beinleiðis ella avleiddum virksemi á økinum hjá Tórshavnar havn.

Tórshavn 18. januar 2016
Heðin Mortensen
borgarstjóri




Thursday, June 16, 2016

Glasir: 34 av 35 størvum eru tíðaravmarkað

Í døgurðatíðindunum fýltist formaðurin í Føroya Lærarafelag á, at so nógvir lærarar verða settir í tíðaravmarkað starv ár eftir ár.
Rigmor Dam, landsstýriskvinna, var so samd.
Í nátturðatíðindum slapp nýggi rektarin á Glasi at reypa av, hvussu nógvar umsóknir hann hevði fingið til 35 størv. Men hann var ikki spurdur um, hví tey á Glasi hava sett 34 tíðaravmarkað størv og bara eitt - eitt - fast starv.
Man Rigmor Dam eisini vera samd við nýggja rektaranum?

Landsstýriskvinnan segði á døgurða, at hon helt ikki, at lærarar í framtíðini í heilum skulu setast í tíðaravmarkað starv
Rigmor Dam: Eg eri samd við formanninum í lærarafelagnum, at tað líkist svartasta ongum, at lærarar ár eftir ár verða settir í tíðaravmarkað starv.
Rigmor Dam: Ongin skilagóð grundgeving er fyri at seta fólk í tíðaravmarkað starv. At tað skal verða meginreglan er ikki í lagi.

Og í kvøld var so hurrá-samrøða við rektaran á Glasi, tí tey høvdu fingið 199 umsóknir til størv har.
Men ikki eitt orð um, at Glasir fer sama veg, sum aðrir miðnámsskúlar. Brúka tíðaravmarkaðar setanin, sum eitt slag av trælaarbeiði.
Higartil hevur tað verið so, at lærarar í tíðaravmarkaðum størvum - ella tímalærarar - millum annað
- ikki hava fingið pensjón
- ikki hava rætt at søkja innanhýsis størv
- ikki fáa pengar fyri fundir
- ikki hava niðursett limagjald í fakfelagnum
- vera sett frá august til juni, so sleppur mann av við tey aftur.
(Um alt hetta enn er soleiðis, veit eg ikki við vissu.)
Men formaðurin í lærarafelagnum vísti til grannalond og ES, har tað ikki ber til longur enn eini 2-3 ár at seta fólk í sama tíðaravmarkaða starv. So eiga tey, at fáa fast starv.
Og eisini landsstýriskvinnan helt nakað tað sama.
Men nýggi Glasir leggur út á sama hátt, sum hinir miðnámsskúlarnir.

Thursday, May 26, 2016

Skattamálið: Vara seg fyri at fremja málsviðgerð

Stuttligt at koma aftur til Føroya, og enn ein dokumentarur hevur verið í sjónvarpinum - hesi ferð aftur um uppiborna ella óuppiborna skattafrádráttin hjá EIK.
Nógvar myndir vóru nýggjar og dramaeffektin var í hásæti, men ivist í, um so nógv nýtt var lagt afturat.
Ein flott sending - greitt sett saman, so sjónarmiðið hjá KvF var lætt at skilja.
Haldi eg havi nevnt tað fyrr um skattamálið hjá Eik:
Kann vera vandamikil journalistikkur at fara undir at kalla beinleiðis málsviðgerð í eini sjónvarpssending.
Grundin til, at eg brúki málsviðgerð, er tí eingin frá EIK, Fíggjarligum Støufesti, ymiskum grannskoðarafyritøkum ella TAKS var við ella vildi vera við.
Kortini er talan um eitt mál, sum avgjørt eigur at viðgerast í miðlunum.
Men journalistiskt hendir ofta tað, at søgan fer at halta, tá høvuðsskálkarnir ikki vilja vera við.
So sjálvandi haltaði mikukvøldið, og vit nærkaðust málsviðgerð.
Tá ein søga haltar verður ofta roynt at finna skorður at stiðja søguna við.
Ein skorða var, at journalistar hava samrøður við hvønn annan. Tað hækkar ikki nakað serligt um trúðvirðið.
Sjálvur kom eg í sjáldsamt selskap í sendingin. Millum Helga Abrahamsen og Jógvan Páll Lassen, tí vit vóru skírdir at vera vinir Tryggingarfelagsins.
Brúktir sum skorður.
Eg - helst tí - at eg saknaði eitt mótspæl móti áskoðanunum hjá Astrup í seinastu sendingini.
Sjálvur var eg siteraður fyri, at siga: "Er tað so platt, at TF Holding hevur gjørt ein handil við Astrup (umboðandi Fíggjarligt Støðufesti), sum Astrup ikki dugdi at gjøgnumskoða?"
Eg kann so taka ein annan setning úr sama bloggi:
"Men at alt hetta luktar er nakað annað - luktar av heilt vanligari kapitalismu."
Áhugavert verður at fylgja hesum málinum næstu mánaðirnar - kanska árini.
Gott vit hava Public Service.

Sendingin sæst her.

Aðrar viðmerkingar:
Eljustríð í EIK
Er hatta eitt marknaðarátak fyri Astrup?

Friday, May 13, 2016

Jú - ryggleysur vart tú, Heðin Mortensen

Sjálvandi er tað ikki mest týðandi fyri ein borgarstjóra og annan løgtingsformann at fylgja Tórhavnar Kamarkóri í Írlandi.
Um tað so var avgjørt fyri trimum mánaðum síðani ella 17 tímar áðrenn, at hann skuldi til Írlands. Hevur ongan týdning. Heðin Mortensen setur fram broytingaruppskot í løgtinginum um fólkaatkvøðu um samkynd hjúnarband, men velur ikki at standa við sítt egna uppskot. Rýmir av landinum.
Tað er ein maður, sum ongan rygg hevur.
Sjálvur heldur hann, at hann kann alt í senn - borgarstjóri og løgtingsmaður - men tá á stendur velur hann - sum hann sjálvur sigur - at vitja sonin í Írlandi - og letur Tórshavnar Kommunu gjalda.
Tað - sum Georg L. Petersen so rætt segði -er ryggloysi.
Ein rygg, sum eitt kókað spagetti.
Sum tað var gott, at Kringvarpið vísti okkum á hetta.

Innslagið um Heðin Mortensen sæst her.
Samrøðan við Georg L. Petersen sæst her.
Rætting kl. 19.49: Heðin var í Írlandi saman við Tórshavnar Kamarkóri og ikki Tórshavnar Manskóri, sum skrivað á fyrstu versjón.

Tuesday, May 10, 2016

Nýggj religión: Hitapumpu-samkoman

Deiliga provokerandi var hann: Hendrik Egholm á orkuráðstevnuni í Norðurlandahúsinum í dag.
Hann er stjóri í Magn - stóra oljufelagnum - og hann fór beint í móti landsstýriskvinnu, SEV og Umhvørvisstovuni.
- Tit hava valt síðu - tit hava valt hitapumpu-síðuna, segði Hendrik Egholm.
Helt at hatta við hitapumpum ljóðaði gott.
Men stjórin í Magn provokeraði so deiliga nógv, at kanska fari eg at hugsa meg um í nakrar mánaðar afturat, áðrenn eg leggi pengarnar á borðið fyri eina hitapumpu.
Tá hann var spurdur, um tað ikki bara var, tí hann hugsaði um at selja meira olju.. ressaðist hann:
- Eg eri ikki skítibýttur. Sjálvandi hevur tað eisini við tað at gera, men Magn skal nokk tjena pengar - eisini í framtíðini.
Og so pakkaði hann boðskapin inn í "orkuvarðan", sum felagið Byggitrygd legði fram. Nevnliga, at áðrenn tað almenna fer at mæla øllum til at skifta frá oljufýri til hitapumpu, so er vert at hyggja eftir, hvar orka í dag kann sparast - serliga í gamla setahúsahópinum. Og Ejvind Christiansen frá Marin E. Leo, vísti á, hvussu nógv kundi sparast við at kanna, hvussu illa tað trekkir í føroyskum sethúsum.

Nýggj samkoma
Sambært orkuvarðanum og Byggitrygd so skulu vit fyrst royna at minka um verandi orkutørvin, gera alt vit kunnu við verandi húsahóp, áðrenn valt verður, hvørja hitaskipan man skal velja til sethúsini.
- Vit hava fingið ein nýggjan átrúnað, sum eitur hitapumpusamkoman, segði Magn-stjórin og undirstrikaði sína framsókn við, at eisini hitapumpur brúka streym frá SEV, sum ikki í dag framleiðir grønan streym, men svávul-dálkandi streym burtur úr tungolju (sum eg giti, at Magn ikki selur teimum).
Í eini roynd at vísa aftur, at hann bara hugsaði um at selja olju, vísti hann á, at júst bjálving og minking av orkutørvinum longu hevði kostað Magn nógvar pengar.
Hóast Hendrik risti okkum ígjøgnum út á seinnapartin, so stóð hansara sjónarmið eftir, sum eitt stuttskygt sjónarmið. Eitt sjónarmið, sum elvdi til kjak og sum royndi at leingja livitíðina hjá oljuni og oljufýrunum í Føroyum. 

Sleppa av við oljuna
Almenni politikkurin er, at Føroyar skulu royna at sleppa oljuni, bæði tí hon ikki grøn og tí sveiggini eru so svikalig fyri búskapin.
Hákun Djurhuus - sum í løtuni sólar sær í grønari umhvørvisgloriu, svaraði, at ætlanin var ikki at hækka um oljunýtsluna.
- So hvørt tørvurin á elorku økist, so byggja vit út, so meiri og meiri verður grønt, lovaði Hákun Djurhuus.
Sirið Stenberg, landsstýriskvinna, keypti heldur ikki sjónarmiðini hjá Magn-stjóranum. Hon boðaði frá, at nýggj byggireglugerð kemur um nakrar vikur og krøv vera sett til svávulútlát.
- Neyðugt er at gera alt í senn, tí málið er ikki at binda seg so nógv at oljuni.
Sum hon segði:
- Ja, vit suðringar merkja tað á túratalinum hjá Smyrli, um oljuprísurin á heimsmarknaðinum lækkar ella hækkar.
Men Hendrik fekk okkum at hugsa um orku sum annað enn bara landsstuðlaðar hitapumpur frá Demich her og nú.